دستگاه سل کانتر

دستگاه سل کانتر یا آنالایزر هماتولوژی، مهم‌ترین ابزار بخش CBC در  تجهیزات آزمایشگاهی تشخیص طبی است. این دستگاه با استفاده از حجم کمی از خون EDTA، ده‌ها پارامتر خونی را به‌صورت خودکار اندازه‌گیری می‌کند؛ از RBC، WBC، PLT، HGB، HCT، MCV، MCH، MCHC، RDW گرفته تا پارامترهای پیشرفته‌تر مانند Reticulocyte، NRBC در مدل‌های جدید.

در این دسته، انواع سل کانتر 3-PART، 5-PART و مدل‌های پیشرفته را می‌بینید که متناسب با حجم کاری و سطح تشخیص آزمایشگاه شما، قابل انتخاب و مقایسه هستند.

نقش دستگاه سل کانتر در هماتولوژی

CBC (Complete Blood Count) پایه‌ی اکثر تصمیم‌های بالینی در هماتولوژی است. سل کانتر:

• تعداد و حجم گلبول‌های قرمز (RBC) را اندازه‌گیری می‌کند
• تعداد و تفکیک گلبول‌های سفید (WBC Diff) را گزارش می‌دهد
• وضعیت پلاکت‌ها (PLT و شاخص‌های پلاکتی) را تحلیل می‌کند
• شاخص‌های مهمی مثل MCV، MCH، MCHC، RDW، MPV، PDW، P-LCR را محاسبه می‌کند

این اطلاعات برای تشخیص و پایش بیماری‌هایی مثل:

• انواع کم‌خونی‌ها
• لوسمی و سایر بدخیمی‌های خونی
• اختلالات پلاکتی و ریسک خونریزی/ترومبوز
• التهاب‌ها و عفونت‌ها

ضروری است. بدون سل کانتر، بخش هماتولوژی عملاً فلج می‌شود.

ساختار و اجزای اصلی دستگاه سل کانتر

هر سل کانتر مدرن، از چند زیرسیستم اصلی تشکیل شده است:

سیستم هیدرولیک (Hydraulic System)

مسئول:

• مکش نمونه و ریجنت‌ها (Aspirating)
• توزیع و رقیق‌سازی نمونه (Dispensing / Diluting)
• اختلاط نمونه با ریجنت‌ها (Mixing)
• تزریق محلول لایز (Lyse) برای تخریب RBC در مسیر WBC / HGB

طراحی درست این قسمت، مستقیم روی دقت شمارش و میزان Carryover اثر دارد.

سیستم پنوماتیک (Pneumatic System)

با ایجاد فشار و خلأ کنترل‌شده، حرکت مایعات را در مسیرهای داخلی تنظیم می‌کند و کمک می‌کند نمونه دقیقاً طبق برنامه از مقابل حسگرها عبور کند.

سیستم الکترونیک و نرم‌افزار

این بخش:

• سیگنال‌های الکتریکی و نوری را دریافت و پردازش می‌کند
• پارامترهای CBC را محاسبه می‌کند
• هیستوگرام و اسکترگرام‌ها را تولید می‌کند
• QC، کالیبراسیون، ذخیره و بازیابی نتایج را مدیریت می‌کند
• از طریق پورت‌ها و پروتکل‌ها، داده‌ها را به LIS / HIS ارسال می‌کند

در مدل‌ های جدیدتر، الگوریتم‌های پردازش‌سیگنال و حتی هوش مصنوعی برای تشخیص الگوهای غیرطبیعی سلولی استفاده می‌شوند.

فناوری‌ های اندازه‌گیری در سل کانتر

سل کانترها بسته به کلاس دستگاه، از یک یا چند روش زیر استفاده می‌کنند:

1. آمپدانس الکتریکی (Electrical Impedance)

کلاسیک‌ترین تکنیک برای شمارش:

• RBC و PLT
• گاهی WBC در دستگاه‌های ساده‌تر

سلول‌ها از یک دریچه باریک (Aperture) عبور می‌کنند. با عبور هر سلول، مقاومت الکتریکی تغییر می‌کند و دستگاه بر اساس دامنه‌ی پالس‌ها، تعداد و حجم سلول‌ها را محاسبه می‌کند.

2. روش‌های اپتیکی و لیزری (Optical / Laser Scatter)

در سل کانترهای 5-PART و پیشرفته، سلول‌ها در یک Flow Cell از مقابل پرتو لیزر عبور می‌کنند. الگوی پراکندگی نور (Forward / Side Scatter) و گاهی سیگنال‌های فلورسانس، برای تفکیک دقیق‌تر انواع WBC و تحلیل ویژگی‌های سلول‌ها استفاده می‌شود.

3. سیتوشیمی و روش‌های تلفیقی

در برخی دستگاه‌ها ترکیبی از:

• Impedance
• Optical Scatter
• واکنش‌های سیتوشیمیایی

برای بهبود تفکیک سلول‌ها و تشخیص سلول‌های غیرطبیعی یا نابالغ به‌کار می‌رود.

پارامتر های قابل اندازه‌گیری در سل کانتر

بسته به مدل دستگاه، پارامترها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

پارامترهای RBC

• RBC (تعداد گلبول قرمز)
• HGB (هموگلوبین)
• HCT (هماتوکریت)
• MCV (حجم متوسط RBC)
• MCH (مقدار متوسط هموگلوبین در هر RBC)
• MCHC (غلظت متوسط هموگلوبین)
• RDW-CV / RDW-SD (پهنای توزیع اندازه RBC – اندکس مهم در کم‌خونی‌ها)

پارامترهای WBC

• WBC (تعداد کل گلبول‌های سفید)
• Diff 3-PART: Gran, Lymph, Mono
• Diff 5-PART: Neut, Lymph, Mono, Eos, Baso
• گاهی پارامترهای اضافی مرتبط با سلول‌های نابالغ یا غیرطبیعی، بسته به کلاس دستگاه

پارامترهای PLT (پلاکت‌ها)

• PLT (تعداد پلاکت)
• MPV (حجم متوسط پلاکت)
• PDW (پهنای توزیع پلاکت)
• P-LCR، PCT و سایر اندکس‌های پلاکتی در مدل‌های پیشرفته

پارامترهای تخصصی (در مدل‌های High-End)

• Reticulocyte Count
• NRBC (سلول‌های هسته‌دار قرمز)
• IPF و شاخص‌های مرتبط با تولید پلاکت

این پارامترها برای پایش مغز استخوان، شیمی‌درمانی و موارد Onco-Hematology بسیار مهم‌اند.

انواع دستگاه سل کانتر در این دسته

در این کتگوری، بسته به نیاز و بودجه آزمایشگاه، می‌توانید انواع مدل‌ها را مقایسه کنید:

سل کانتر 3-PART (سه بخشی)

مناسب:

• آزمایشگاه‌های عمومی و درمانگاهی
• مراکز با حجم کاری کم تا متوسط

ویژگی‌ها:

• تفکیک سه‌گانه WBC (Gran / Lymph / Mono)
• پارامترهای کامل RBC و PLT
• هزینه نگه‌داری پایین‌تر
• راه‌اندازی آسان و مناسب برای CBC روتین

سل کانتر 5-PART (پنج بخشی)

مناسب:

• آزمایشگاه‌های تخصصی، بیمارستانی و پرتست
• کیس‌های Onco-Hematology، آلرژی، بیماری‌های خودایمنی

ویژگی‌ها:

• تفکیک کامل پنج‌گانه WBC
• هیستوگرام و اسکترگرام‌های پیشرفته
• دقت بالاتر در تفسیر اختلالات خونی
• امکان شناسایی الگوهای مشکوک و پرچم‌گذاری (Flags)

سل کانترهای پیشرفته و تحقیقاتی

برای مراکزی که علاوه بر تشخیص روتین، نیاز به سطح بالاتری از آنالیز دارند:

• پارامترهای Retic، NRBC، اندکس‌های خاص پلاکت
• استفاده از Flow Cytometry Principle و الگوریتم‌های پیشرفته
• امکان اتصال گسترده به LIS/HIS و سیستم‌های مدیریت داده

مواد مصرفی و محلول‌های مورد نیاز سل کانتر

دقت نتایج سل کانتر، وابسته به کیفیت ریجنت‌ها و محلول‌ها است. معمولاً دستگاه‌ها به این مواد نیاز دارند:

• Diluent (محلول ایزوتون رقیق‌کننده)
• Lyse (محلول لایز برای تخریب RBC در مسیر WBC/HGB)
• Rinse / Cleaner (محلول شست‌وشو و تمیزکننده مسیرها و پروب)
• Enzymatic Cleanser در برخی دستگاه‌ها
• محلول کالیبراسیون (Calibrator)
• کنترل‌های خونی (QC) در سطوح Low / Normal / High

در انتخاب دستگاه، باید این هزینه‌های مصرفی نیز در نظر گرفته شود؛ مخصوصاً تفاوت سیستم‌های Open و Closed از نظر نوع و قیمت ریجنت.

راهنمای انتخاب دستگاه سل کانتر مناسب

وقتی از بین مدل‌های مختلف همین کتگوری می‌خواهید یکی را انتخاب کنید، این سؤال‌ها راهنمای خوبی هستند:

روزانه چند CBC انجام می‌دهید؟

• حجم کم تا متوسط → 3-PART کافی است.
• حجم بالا، بیمارستانی، بخش سرطان و… → 5-PART یا مدل پیشرفته

سطح تشخیص آزمایشگاه شما چیست؟

• روتین عمومی: پارامترهای اصلی CBC
• هماتولوژی تخصصی: نیاز به Diff کامل، Retic، NRBC و…

هزینه مصرفی ماهانه چقدر مهم است؟

سیستم‌های Open در بلندمدت ممکن است اقتصادی‌تر باشند.

آیا نیاز به اتصال به LIS دارید؟

• برای آزمایشگاه‌های مدرن و پرتست، تقریباً ضروری است.
• هنگام خرید، نوع پروتکل و سازگاری با نرم‌افزار فعلی بررسی شود.

پشتیبانی و خدمات پس از فروش چقدر در دسترس است؟

وجود سرویس‌کار، تأمین قطعات و امکان کالیبراسیون دوره‌ای، مستقیماً روی اعتبار نتایج شما اثر دارد.

چرا سل کانتر را از جیبی‌طب تهیه کنید؟

• تأمین دستگاه از برندهای معتبر بین‌المللی (مثل Sysmex، Mindray، Abbott، Orphée و سایر برندهای رایج در ایران)
• امکان ارائه دستگاه‌های نو و ریفربیشد با کنترل کیفی دقیق
• تأمین ریجنت، کنترل، کالیبراتور و محلول‌های شست‌وشو
• مشاوره تخصصی قبل از خرید بر اساس حجم کار، سطح تشخیص و بودجه
• نصب، راه‌اندازی، آموزش اپراتور و همراهی در مسیر QC و کالیبراسیون

در صورت نیاز، می‌توانید برای هر دستگاه از همین کتگوری، استعلام قیمت، شرایط گارانتی و اطلاعات فنی کامل را از تیم جیبی‌طب دریافت کنید.

سؤالات متداول درباره دستگاه سل کانتر

برای آزمایشگاهی که تازه راه‌اندازی شده، کدام کلاس سل کانتر مناسب‌تر است؟

اگر بیشتر تست‌ها CBC روتین هستند و کیس‌های تخصصی کم دارید، یک سل کانتر 3-PART با ریجنت مقرون‌به‌صرفه انتخاب خوبی است. در صورت گسترش فعالیت و افزایش کیس‌های تخصصی، می‌توانید به سراغ 5-PART بروید.

ریجنت‌ها چقدر روی هزینه و کیفیت تأثیر دارند؟

بسیار زیاد. ریجنت بی‌کیفیت یا نامناسب، مستقیم روی دقت نتایج اثر می‌گذارد. از طرف دیگر، هزینه ریجنت در طول زمان، بخش قابل‌توجهی از هزینه‌ی واقعی دستگاه است؛ بنابراین در زمان انتخاب دستگاه باید به نوع سیستم (Open / Closed) توجه شود.

آیا همه سل کانترها به LIS متصل می‌شوند؟

بیشتر دستگاه‌های جدید این امکان را دارند، اما نوع ارتباط (Serial / TCP، پروتکل و…) و سطح یکپارچگی به مدل دستگاه و نرم‌افزار LIS بستگی دارد. این مورد باید قبل از خرید با واحد فنی بررسی و نهایی شود.