آنچه خواهید خواند:
اگر میخواهید بدانید هماتولوژی چیست و تفاوت آن با آنکولوژی در کجاست، باید بدانید که هماتولوژی شاخهای از پزشکی است که به خون و بیماریهای خونی میپردازد، در حالی که آنکولوژی بر تشخیص و درمان انواع سرطانها تمرکز دارد. تفاوت اصلی در این است که هماتولوژی بیشتر با بیماریهای خونی غیرسرطانی مثل کمخونی یا اختلالات انعقادی سروکار دارد، اما آنکولوژی طیف گستردهای از سرطانها، از جمله سرطان خون، را پوشش میدهد. این دو تخصص در مواردی مانند لوسمی همپوشانی دارند و همکاری نزدیکی میان متخصصانشان وجود دارد.
هماتولوژی چیست؟
هماتولوژی یا خونشناسی یکی از شاخههای اصلی پزشکی داخلی است که به بررسی خون و اجزای آن میپردازد. خون شامل گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید، پلاکتها و پلاسماست. متخصص هماتولوژی بیماریهایی را بررسی میکند که در تولید یا عملکرد این اجزا اختلال ایجاد میکنند. برای مثال:
- کمخونی (آنمی): کاهش تعداد یا کیفیت گلبولهای قرمز
- هموفیلی: مشکل در انعقاد خون
- تالاسمی: بیماری ژنتیکی خونی
ابزار اصلی هماتولوژیست برای تشخیص، آزمایشهای خونی مثل CBC (شمارش کامل سلولهای خونی) است. این آزمایش در آزمایشگاههای تشخیص پزشکی با استفاده از دستگاههای سل کانتر انجام میشود و اطلاعات ارزشمندی در مورد سلامت خون ارائه میدهد. کارکنان آزمایشگاه و دانشجویان پزشکی باید بدانند که هماتولوژی نقش کلیدی در پیشگیری هم دارد، مانند مشاوره ژنتیک برای خانوادههایی که سابقۀ تالاسمی دارند.
بیشتر بدانید: دستگاه هماتولوژی چند پارامتری مناسبه؟
آنکولوژی چیست؟
آنکولوژی یا سرطانشناسی شاخهای از پزشکی است که به مطالعه، پیشگیری، تشخیص و درمان سرطانها میپردازد. این تخصص شامل سه زیرشاخه اصلی است:
- آنکولوژی پزشکی: درمان دارویی و شیمیدرمانی
- آنکولوژی جراحی: برداشتن تومورها
- آنکولوژی پرتویی: استفاده از پرتودرمانی
سرطان ها میتوانند جامد (مثل سرطان پستان، ریه و کولون) یا مایع (مثل لوسمی) باشند. آنکولوژیستها برای تشخیص از روشهایی مانند بیوپسی، تصویربرداری (MRI و CT اسکن) و تستهای ژنتیکی استفاده میکنند. یکی از نکات مهم در آنکولوژی، تمرکز بر بهبود کیفیت زندگی بیماران در کنار درمان است، مثل مدیریت عوارض شیمیدرمانی
تفاوت هماتولوژی و آنکولوژی
- حوزۀ فعالیت:
هماتولوژی روی بیماریهای خونی (کمخونی، تالاسمی، هموفیلی) تمرکز دارد، در حالی که آنکولوژی بر انواع سرطانها (خونی و غیرخونی) متمرکز است. - ابزارهای تشخیصی:
هماتولوژی بیشتر از آزمایشهای خونی مثل CBC استفاده میکند، اما آنکولوژی به سراغ تصویربرداری، بیوپسی و تستهای مولکولی میرود. - نوع درمان:
هماتولوژیستها از درمانهایی مثل تزریق خون یا داروهای تحریک مغز استخوان استفاده میکنند، در حالی که آنکولوژیستها روشهایی مثل شیمیدرمانی، پرتودرمانی و جراحی را به کار میبرند.
این تفاوتها برای کارکنان آزمایشگاهها و پزشکان عمومی اهمیت زیادی دارد، چون مسیر تشخیص و ارجاع بیمار را مشخص میکند.
بیشتر بدانید: آزمایش هماتولوژی شامل چیست و برای چی میباشد؟
شباهتها و همپوشانی این دو تخصص
مهمترین همپوشانی بین هماتولوژی و آنکولوژی در سرطانهای خونی مثل لوسمی، لنفوم و میلوم دیده میشود. در این بیماری ها، متخصصان هر دو رشته در کنار هم کار میکنند.
مثلاً:
- هماتولوژیست از طریق آزمایش CBC و مغز استخوان بیماری را شناسایی میکند.
- آنکولوژیست درمان پیشرفته مثل پیوند مغز استخوان یا شیمیدرمانی را مدیریت میکند.
این همکاری برای بیماران حیاتی است و باعث افزایش شانس بهبودی میشود.
نقش هر کدام در تشخیص و درمان بیماریهای خونی و سرطانی
- پزشک هماتولوژیست:
تشخیص بیماریهای خونی، تجویز مکملهای آهن برای کمخونی یا انجام تزریق خون. همچنین در موارد سرطانی، درمان سرطانهای خونی با همکاری آنکولوژیستها. - پزشک آنکولوژیست:
تشخیص انواع سرطان، استفاده از بیوپسی و تصویربرداری، و درمان با شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا جراحی.
وجود هر دو تخصص باعث میشود بیماران مسیر درمانی دقیق و کاملتری داشته باشند.
آزمایش های مهم در هماتولوژی و آنکولوژی
- CBC: شمارش کامل سلولهای خونی، مهم در تشخیص کمخونی، عفونت و سرطان خون
- آسپیراسیون مغز استخوان: تشخیص لوسمی
- تستهای ژنتیکی: شناسایی جهشها در سرطان خون
- ایمونوفنوتایپینگ (فلو سایتومتری): تعیین نوع سلولهای سرطانی
این آزمایش ها در آزمایشگاه های مجهز و با تجهیزات پیشرفته انجام میشوند و کارکنان باید با دقت آنها را تفسیر کنند.
سوالات متداول:
پزشک هماتولوژیست چه میکند؟
به تشخیص و درمان بیماریهای خونی مانند کمخونی، هموفیلی و سرطان خون میپردازد و از آزمایشهایی مانند CBC کمک میگیرد.
تفاوت هماتولوژی و آنکولوژی چیست؟
هماتولوژی روی بیماریهای خونی تمرکز دارد، در حالی که آنکولوژی بر انواع سرطانها متمرکز است، اما در سرطان خون همپوشانی دارند.
آیا هماتولوژی همان سرطان است؟
خیر. هماتولوژی فقط درباره بیماریهای خونی است که میتواند سرطانی یا غیرسرطانی باشد. سرطان بخشی از آن است که با آنکولوژی همپوشانی دارد.
سرطان خون چگونه تشخیص داده میشود؟
با آزمایش CBC، بیوپسی مغز استخوان و تستهای ژنتیکی. درمان آن توسط هماتولوژیستها و آنکولوژیستها انجام میشود.
نتیجه گیری
هماتولوژی و آنکولوژی دو تخصص پزشکی مهم هستند که با وجود تفاوتها، در مواردی مانند سرطان خون همکاری نزدیکی دارند. شناخت تفاوت و شباهت این دو برای بیماران، دانشجویان و کارکنان آزمایشگاهی ضروری است. در سایت جیبی طب میتوانید اطلاعات بیشتری درباره تجهیزات آزمایشگاهی و کاربرد آنها در این حوزهها پیدا کنید.